Veelgestelde vragen over cassatie in strafzaken

Cassatie is een procedure bij de Hoge Raad waarin wordt onderzocht of de rechter het recht juist heeft toegepast, de procesregels heeft gevolgd en zijn beslissing voldoende begrijpelijk heeft gemotiveerd. De Hoge Raad behandelt de feiten niet opnieuw.

In hoger beroep kan het gerechtshof opnieuw oordelen over de feiten, het bewijs en de straf. In cassatie wordt de uitspraak juridisch getoetst. Cassatie biedt dus geen volledige nieuwe behandeling van de strafzaak.

De Hoge Raad beoordeelt bijvoorbeeld of de bewezenverklaring juridisch voldoende is onderbouwd en of een verweer correct is behandeld. Hij gaat niet zelf opnieuw bepalen welke getuige geloofwaardig is of welke lezing van de feiten het meest aannemelijk is.

Cassatie staat doorgaans open tegen einduitspraken van een gerechtshof in strafzaken. Er bestaan wettelijke uitzonderingen, onder meer bij bepaalde lichte overtredingen. Tegen sommige beschikkingen en bijzondere beslissingen is eveneens cassatie mogelijk, maar daarvoor gelden afzonderlijke regels.

Ja. Ook het Openbaar Ministerie kan cassatie instellen, bijvoorbeeld tegen een vrijspraak of een volgens het OM juridisch onjuiste beslissing. Ook dan toetst de Hoge Raad de uitspraak juridisch en vindt geen nieuwe bewijswaardering plaats.

In veel strafzaken moet dat binnen veertien dagen na de einduitspraak. De precieze aanvang van de termijn hangt onder meer af van uw aanwezigheid bij de behandeling en uw bekendheid met de zittingsdatum. Wacht daarom niet op toezending van de schriftelijke uitspraak.

Afwezigheid bij de uitspraak betekent niet automatisch dat de termijn later begint. Als u bijvoorbeeld bij de behandeling aanwezig was of tevoren van de zittingsdatum wist, kan de termijn gewoon vanaf de uitspraak lopen. In andere gevallen begint deze pas wanneer uit een omstandigheid blijkt dat u met de uitspraak bekend bent.

Laat onmiddellijk onderzoeken of de termijn daadwerkelijk is verstreken en of sprake is van een verontschuldigbare overschrijding. Zo’n uitzondering wordt slechts onder bijzondere omstandigheden aanvaard. Een te laat ingesteld beroep leidt normaal gesproken tot niet-ontvankelijkheid.

Doorgaans door een verklaring af te leggen bij de griffie van het gerecht dat de bestreden uitspraak heeft gedaan. Daarvan wordt een akte opgemaakt. Een advocaat kan dit voor u regelen; voor vertegenwoordiging en volmachten gelden formele eisen.

U kunt als verdachte zelf cassatie instellen. Voor het opstellen en indienen van de inhoudelijke cassatieklachten heeft u vervolgens wel een advocaat nodig. Het instellen van het beroep en het onderbouwen daarvan zijn twee afzonderlijke stappen.

Ja. De cassatieschriftuur moet door een advocaat worden ingediend. Een brief waarin u zelf uitlegt waarom u het niet eens bent met de uitspraak, vervangt die schriftuur niet.

Ja, als uw advocaat daarvoor de benodigde deskundigheid heeft. Voor strafcassatie geldt niet dezelfde verplichte toelating als voor civiele cassatieadvocaten. Omdat de toetsing en de formulering van klachten specialistisch zijn, is ervaring met strafcassatie van belang.

Dat hangt vooral af van de omvang van het dossier, de complexiteit van de klachten en de tariefafspraken met de advocaat. In strafzaken is geen griffierecht verschuldigd. Vraag vooraf om een kosteninschatting voor zowel het cassatieadvies als de eventuele verdere procedure.

Dat kan. De Raad voor Rechtsbijstand beoordeelt of een toevoeging mogelijk is. Afhankelijk van de toepasselijke regeling kunnen inkomen, vermogen en uw detentiesituatie relevant zijn. Soms betaalt u een eigen bijdrage; in bepaalde gevallen is die niet verschuldigd.

De advocaat onderzoekt of de uitspraak juridische fouten of motiveringsgebreken bevat en of een klacht daarover daadwerkelijk tot vernietiging kan leiden. Daarbij tellen ook de gevoerde verweren, de procesgang en uw belang bij de klacht mee. Alleen onvrede met de uitkomst is onvoldoende.

Vooral de bestreden uitspraak, de eventuele aanvulling met bewijsmiddelen, de processen-verbaal van de zittingen, de pleitnota en de tenlastelegging. Afhankelijk van de mogelijke klachten zijn ook de uitspraak in eerste aanleg en andere dossierstukken nodig.

Een cassatiemiddel is een nauwkeurig geformuleerde juridische klacht tegen de uitspraak of de gevolgde procedure. Het middel beschrijft welke fout is gemaakt en waarom die fout tot vernietiging van de uitspraak moet leiden.

De cassatieschriftuur is het document waarin de advocaat de cassatiemiddelen opneemt en toelicht. Voor de verdachte geldt in de gewone strafprocedure in beginsel een termijn van twee maanden na betekening van de aanzegging dat het dossier bij de Hoge Raad is ontvangen. Dit is een andere termijn dan de termijn voor het instellen van cassatie.

Als niet tijdig door een advocaat een schriftuur met cassatiemiddelen wordt ingediend, wordt het beroep van de verdachte in beginsel niet-ontvankelijk verklaard. De Hoge Raad behandelt de bezwaren dan niet inhoudelijk.

Ja. Bijvoorbeeld als een onderdeel van de bewezenverklaring niet uit de gebruikte bewijsmiddelen kan volgen, een wettelijke bewijsregel is geschonden of de bewijsredenering onbegrijpelijk is. De Hoge Raad maakt daarbij geen eigen afweging over de betrouwbaarheid van getuigen.

Ja, maar de toetsing is beperkt. Een klacht kan bijvoorbeeld gaan over overschrijding van het wettelijke strafmaximum, toepassing van een onjuiste wettelijke regeling of een gebrekkige strafmotivering. Dat u de straf te zwaar vindt, is op zichzelf geen cassatiegrond.

Ja. Daarbij kan worden onderzocht of de juiste maatstaf is toegepast en of de beslissing voldoende is gemotiveerd. Bij een niet besproken verweer is onder meer van belang of de rechter daarop afzonderlijk moest reageren. De precieze formulering van het verzoek of verweer is daarom belangrijk.

In beginsel niet om de schuldvraag opnieuw te laten beoordelen. De Hoge Raad gaat uit van de feitelijke vaststellingen van de eerdere rechter. Nieuwe ontlastende informatie kan mogelijk relevant worden bij een nieuwe behandeling na vernietiging of, onder strikte voorwaarden, bij herziening.

Het gerecht stuurt de processtukken naar de Hoge Raad. Vervolgens krijgt de verdediging gelegenheid cassatiemiddelen in te dienen. Afhankelijk van de wijze van behandeling volgt een conclusie van het parket bij de Hoge Raad, waarop kan worden gereageerd. Daarna doet de Hoge Raad uitspraak.

De procedure verloopt hoofdzakelijk schriftelijk. Er vindt normaal gesproken geen nieuwe inhoudelijke behandeling plaats waarbij u wordt ondervraagd of getuigen worden gehoord. U hoeft doorgaans niet te verschijnen. Voor een eventuele mondelinge toelichting door de advocaat gelden bijzondere procedureregels.

De advocaat-generaal bij het parket van de Hoge Raad geeft een onafhankelijk juridisch advies over de zaak. Deze rol verschilt van die van de advocaat-generaal die bij het gerechtshof namens het OM optreedt. De Hoge Raad is niet aan het advies gebonden.

Een conclusie is het schriftelijke advies van de advocaat-generaal aan de Hoge Raad. Uw advocaat kan daarop schriftelijk reageren, doorgaans binnen twee weken volgens de toepasselijke verzend- of portaalregels. Deze reactie wordt vaak een Borgersbrief genoemd.

Daarvoor bestaat geen vaste doorlooptijd. De duur hangt onder meer af van de inzending van het dossier, de complexiteit van de zaak en de wijze van afdoening. Alleen al de overdracht van het dossier kan maanden duren. Een snelle beslissing is daarom niet gegarandeerd.

Overschrijding van de redelijke termijn kan tot strafvermindering leiden. Soms volstaat de Hoge Raad met de vaststelling dat de termijn is overschreden. De gevolgen hangen af van onder meer de duur van de overschrijding en de opgelegde straf; vrijspraak volgt hieruit niet.

Een tijdig en rechtsgeldig ingesteld cassatieberoep verhindert in beginsel dat de bestreden straf al wordt uitgevoerd. Er bestaan uitzonderingen, bijvoorbeeld voor bepaalde dadelijk uitvoerbaar verklaarde voorwaarden of maatregelen. Ook kan voorlopige hechtenis blijven voortduren.

Cassatie leidt niet automatisch tot invrijheidstelling. Uw voorlopige hechtenis kan tijdens de procedure voortduren. Uw advocaat kan beoordelen of een verzoek tot opheffing of schorsing mogelijk en zinvol is. Dat is een afzonderlijke beoordeling naast het cassatieberoep.

Ja, maar de mogelijkheden en formaliteiten hangen af van het stadium van de procedure. Intrekking kan ertoe leiden dat de veroordeling definitief wordt en de straf kan worden uitgevoerd. Een eventueel cassatieberoep van het OM blijft daardoor bestaan. Laat de gevolgen daarom vooraf beoordelen.

De Hoge Raad kan het beroep niet-ontvankelijk verklaren, het beroep verwerpen of de uitspraak geheel of gedeeltelijk vernietigen. Na vernietiging kan hij de zaak soms zelf afdoen. Anders volgt terugwijzing of verwijzing voor een nieuwe beoordeling.

Dat het beroep niet tot de beoogde cassatiebehandeling leidt. Dit kan bijvoorbeeld komen door een termijnoverschrijding of het ontbreken van een tijdige schriftuur. Ook kan artikel 80a Wet RO worden toegepast als de klachten klaarblijkelijk niet tot cassatie kunnen leiden of onvoldoende belang bestaat.

De wet staat een verkorte motivering toe. Bij artikel 81 Wet RO kunnen klachten worden verworpen zonder afzonderlijke bespreking als zij niet tot cassatie leiden en geen beantwoording vergen van rechtsvragen over rechtseenheid of rechtsontwikkeling. Een korte motivering betekent niet dat de klachten niet zijn beoordeeld.

Nee. Vernietiging betekent dat de uitspraak geheel of gedeeltelijk niet in stand blijft. Vaak moet een gerechtshof opnieuw beslissen. Als alleen de strafoplegging wordt vernietigd, kan de bewezenverklaring blijven staan.

Bij terugwijzing gaat de zaak naar hetzelfde gerecht; bij verwijzing naar een ander gerecht. Dat gerecht behandelt de zaak opnieuw binnen de grenzen van de beslissing van de Hoge Raad. Soms gaat het uitsluitend om de straf, soms ook om de bewezenverklaring.

Ja. Een geslaagd beroep garandeert geen lagere straf. Als de strafoplegging opnieuw moet worden beoordeeld, kan binnen de toepasselijke wettelijke en procedurele grenzen dezelfde of een hogere straf volgen. De omvang van de vernietiging en de motivering van de nieuwe straf zijn daarbij van belang.

Er staat geen gewoon hoger beroep open tegen de uitspraak van de Hoge Raad. Onder bijzondere omstandigheden kan herziening mogelijk zijn. Bij een gestelde schending van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens kan een klacht bij het EHRM worden overwogen. Daarvoor gelden strikte ontvankelijkheidseisen en in beginsel een termijn van vier maanden na de definitieve nationale beslissing.

Cassatie is een gewoon rechtsmiddel waarmee een nog niet onherroepelijke uitspraak juridisch wordt getoetst. Herziening is een buitengewoon rechtsmiddel waarmee een definitief afgesloten strafzaak onder strikte wettelijke voorwaarden kan worden heropend, bijvoorbeeld wegens een relevant nieuw gegeven. Niet ieder nieuw inzicht of nieuw bewijsstuk voldoet aan die voorwaarden. Lees meer over herziening.